ยินดียิ่งแล้ว แขกแก้วมาเยือน

516 ม.6 ต.ริมกก อ.เมือง จ.เชียงราย 57100

logo

โทรศัพท์

053-152159

ศูนย์การศึกษาพิเศษ

ประจำจังหวัดเชียงราย

08:00 - 16:00

Monday to Friday

logo

โทรศัพท์

053-152159

ศูนย์การศึกษาพิเศษ

ประจำจังหวัดเชียงราย

08:00 - 16:00

Monday to Friday

แนวปฎิบัติในการจัดการทรัพยากรการศึกษาแบบเปิด

คำถามแรกเมื่อเริ่มพูดคุยเกี่ยวกับ ทรัพยากรการศึกษาแบบเปิด (1) หรือ OER – Open Educational Resources ก็ย่อมหนีไม่พ้นในความหมายว่าทรัพยากรการศึกษาแบบเปิด คืออะไรล่ะ ??? ก่อนจะพูดถึง ความหมาย ขอให้ลองอ่านบทสนทนานี้ก่อนนะครับ

อาจารย์ ก.: สมใจ อย่าลืมทำสไลด์เนื้อหาการพัฒนาการอินเทอร์เน็ตมาส่งล่ะ

สมใจ: ค่ะอาจารย์ …

สมใจ: อาจารย์ค่ะ ขอส่งสไลด์ค่ะ

อาจารย์ ก.: ดีๆๆๆ น่าสนใจมาก มีทั้งเนื้อหาและภาพประกอบชัดเจนมาก แถมยังมีภาพเคลื่อนไหว และ VDO Clip ประกอบอีกด้วย

สมใจ: ขอบคุณค้า … ก็สไลด์เกี่ยวกับอินเทอร์เน็ตนี่ค่ะ ก็ต้องใช้ อินเทอร์เน็ตให้เป็นประโยชน์ เนื้อหาหนูอ่านจากหนังสือและ ค้นจากเว็บ ส่วนภาพและสื่ออื่นๆ ค้นจากเว็บเป็นหลักค่ะ

จากบทสนทนาข้างต้น ก็คงจะเห็นภาพชัดว่าการทำเอกสาร หรือสื่อการเรียนการสอนใดๆ ย่อมต้อง อาศัยทรัพยากรจากที่ต่างๆ มาประกอบ ทั้งเนื้อหา ภาพนิ่ง ภาพถ่าย ภาพเคลื่อนไหว VDO Clip สื่อ Animation ทรัพยากรที่กล่าวมาทั้งต้น ก็คือ ทรัพยากรการศึกษาหรือ ER – Educational Resources นั่นเอง แม้กระทั่งสไลด์ที่สร้างด้วยทรัพยากรดังกล่าว ก็นับเป็นทรัพยากรการศึกษาเช่นกัน แล้วทรัพยากร การศึกษาแบบเปิดล่ะต่างจากทรัพยากรการศึกษาทั่วๆ ไป อย่างไร

อาจารย์ ก.: เอ๋ เกิดอะไรขึ้นหรือนี่ มีจดหมายฟ้องมาจากบริษัท A ว่าโรงเรียน เราละเมิดลิขสิทธิ์ภาพ หรือนี่ แต่ภาพทั้งหมดนี่ เป็นภาพจาก สไลด์ที่สมใจทำและส่งเผยแพร่ผ่าน Social Media นี่ เกิดเหตุการณ์นี้ได้อย่างไร ก็เป็นสไลด์เพื่อการเรียนการสอน ไม่น่าจะเกิดเหตุการณ์นี้ได้ เพราะน่าจะได้รับการยกเว้นนี่น่า

การสร้างเอกสาร หรือสื่อการเรียนการสอนเมื่อไม่สามารถเลี่ยงได้ที่จะต้องนำทรัพยากรจากที่ต่างๆ มาใช้ประกอบการสร้าง ย่อมแปลว่า ความเสี่ยงอันเกิดจากประเด็นทรัพย์สินทางปัญญา ตาม พรบ. ลิขสิทธิ์ ย่อมมีตามมาแน่นอน ความเชื่อว่า “การได้รับการยกเว้นจากการเรียนการสอน” เป็นเหตุสาคัญที่เกิดปัญหา ดังข้างต้น

ครู อาจารย์ นักเรียน นักศึกษา และบุคลากรทางการศึกษาส่วนใหญ่ยังเชื่อว่า “การนำทรัพยากรใดๆ มาใช้เพื่อการเรียนการสอน จะได้รับการยกเว้นการละเมิดลิขสิทธิ์” โดยไม่มีข้อจากัด การกระทำแก่งานอันมีลิขสิทธิ์ของบุคคลอื่นตามพระราชบัญญัตินี้ หากไม่ขัดต่อ การแสวงหาประโยชน์จากงานอันมีลิขสิทธิ์ตามปกติของเจ้าของลิขสิทธิ์และ ไม่กระทบกระเทือนถึงสิทธิอันชอบด้วยกฎหมายของเจ้าของลิขสิทธิ์เกินสมควร มิให้ถือว่าเป็นการละเมิดลิขสิทธิ์

พระราชบัญญัติลิขสิทธิ์ พ.ศ. 25372 ได้กล่าวถึง “ข้อยกเว้นการละเมิดลิขสิทธิ์” ที่เกี่ยวกับการเรียน การสอน ไว้ในวรรคสองของมาตรา 32 และมาตรา 33 โดยได้โยงประเด็นสาคัญไว้ที่วรรคหนึ่งมาตรา 32

การกระทำแก่งานอันมีลิขสิทธิ์ของบุคคลอื่นตามพระราชบัญญัตินี้ หากไม่ขัดต่อ การแสวงหาประโยชน์จากงานอันมีลิขสิทธิ์ตามปกติของเจ้าของลิขสิทธิ์และ ไม่กระทบกระเทือนถึงสิทธิอันชอบด้วยกฎหมายของเจ้าของลิขสิทธิ์เกินสมควร มิให้ถือว่าเป็นการละเมิดลิขสิทธิ์

 

ทั้งนี้ข้อความดังกล่าวมีลักษณะเป็น “นามธรรม” ต่อมากรมทรัพย์สินทางปัญญา ได้จัดทำ “คู่มือการใช้งานลิขสิทธิ์ที่เป็นธรรมสาหรับการเรียนการสอน” เพื่ออธิบายรายละเอียดมาตรา 32 และ 33 ของ พรบ.ลิขสิทธิ์ พ.ศ.2537 ซึ่งได้อธิบายประเด็นนามธรรมของวรรคหนึ่งมาตรา 32 ให้เป็นรูปธรรม เช่น

ผู้สอนและผู้เรียนดาวน์โหลดภาพจากอินเทอร์เน็ต เพื่อใช้ในการศึกษาได้ในปริมาณเท่ากับ 4.4.1 แต่จะอัพโหลดงานนั้นกลับขึ้นบนอินเทอร์เน็ตไม่ได้หากไม่ได้รับอนุญาตจากเจ้าของลิขสิทธิ์

หมายเหตุ : ปริมาณเท่ากับ 4.4.1 คือ ใช้ได้อย่างน้อย 1 ภาพ แต่ไม่เกิน 5 ภาพ ต่อผู้สร้างสรรค์ 1 ราย หรือร้อยละ 10 ของจำนวนภาพของผู้สรางสรรค์ 1 ราย (แล้วแต่จำนวนใดน้อยกว่ากัน)

จึงไม่ใช่เหตุการณ์ปกติที่โรงเรียนองอาจารย์ ก. จะถูกฟ้องฐานละเมิดลิขสิทธิ์ภาพ แม้่าภาพดังกล่าวจะถูกใช้ในการเรียนการสอน

โอ้ยแย่เลยสิแบบนี้ จะทำยังไงต่อดีละ 

พระเอกขี่ม้าขาวมาช่วยแล้วครับ “ทรัพยากรการศึกษาแบบเปิด” เลยครับ ซึ่งก็คือ ทรัพยากร การศึกษาที่ผู้สร้างสรรค์ได้อนุญาตให้ผู้สนใจนำไปใช้งานได้ภายใต้เงื่อนไขที่กำหนด โดยไม่จาเป็นต้องขออนุญาตเป็นลายลักษณ์อักษร สามารถเผยแพร่ได้ทั้งรูปแบบเอกสาร สิ่งพิมพ์ และเอกสารออนไลน์ ทั้งนี้บางชิ้นของทรัพยากรยังอนุญาตให้ปรับเปลี่ยนแก้ไขได้ด้วย โดยการอนุญาต ดังกล่าวกระทำภายใต้ “สัญญาอนุญาตแบบเปิด” ซึ่งอาจจะเป็นสัญญาอนุญาตครีเอทีฟคอมมอนส์ (Creative Commons) หรือสัญญาอนุญาตสมบัติสาธารณะ (Public Domain) รวมทั้ง Open Access

(1) คำศัพท์ที่ปรากฏในเอกสาร “ปฏิญญากรุงปารีสด้านแหล่งทรัพยากรการศึกษาแบบเปิด พ.ศ. ๒๕๕๕ : 2012 PARIS OER DECLARATION”

(2) Public Law Net : เครือข่ายกฎหมายมหาชนไทย. “พระราชบัญญัติลิขสิทธิ์ พ.ศ. ๒๕๓๗.” Accessed November 16, 2014. http://www.pub- law.net/library/act_copyright.html.

(3) กรมทรัพย์สินทางปัญญา. “คู่มือการใช้งานลิขสิทธิ์ที่เป็นธรรมสาหรับการเรียนการสอน.” Accessed November 16, 2014. http://203.209.117.203/ipthailand/index.php?

 

ต่อไปนี้ การสืบค้น หรือเลือกภาพ สื่อใดๆ มาประกอบการทำเอกสารบทเรียน ต้องใส่ใจ “สัญญาอนุญาตแบบเปิด”

 

 

อ่าน Creative Common เพิ่มเติม 

Facebook Comments

67total visits,2visits today

เรื่องล่าสุด